“Bir Kere Doğanlar ” ve “İki Kere Doğanlar”

Dünyaca ünlü yönetim gurusu Warren Bennis, insanları ve liderlik potansiyellerini anlamlandırmak için sarsıcı bir kavram ortaya atar: "Bir Kere Doğanlar" ve "İki Kere Doğanlar". Bu iki kavram, sadece yaşayıp gidenler ile hayatı ve toplumu dönüştürenler arasındaki o keskin çizgiyi çizer.

“Bir Kere Doğanlar", hayatı olduğu gibi kabul eden, toplumun kurallarına ve beklentilerine kolayca uyum sağlayan insanlardır. Büyük varoluşsal krizler yaşamaz, kendilerini sorgulamazlar. Onlar için hayat; doğmak, büyümek, sıradan bir düzen kurmak, tüketmek ve nihayetinde ölmekten ibarettir.

Ünlü eğitimci Horace Mann’in, "İnsanlık için bir zafer kazanmadan ölmek utanç vericidir" sözüyle işaret ettiği kitle tam olarak bu gruptur. Sadece kendi biyolojik ve sosyal ihtiyaçlarını karşılayıp, insanlığa ortak bir değer üretmeden dünyadan göçüp gitmek, "bir kere doğmuş" olmanın getirdiği sıradanlığın faturasıdır.

“İki Kere Doğanlar" ise derin bir sorgulama ve kırılma döneminden geçen insanlardır. Onlar, kendi küllerinden yeniden doğarak kendilerini baştan inşa ederler. Hayata artık bireysel çıkarların ötesinde, büyük bir vizyon ve "yüce bir amaçla" bakmaya başlarlar.

Bennis'e göre gerçek liderler, sadece iki kere doğanların arasından çıkar. Çünkü bu seviyedeki bir doğum, kişisel hırslardan sıyrılıp toplumsal bir amaca adanmayı gerektirir.

Tarihin gördüğü en büyük "İki Kere Doğan" liderlerden biri şüphesiz Mevlânâ’dır. O, hayatının ilk yarısında babasından devraldığı mirasla medresede ders anlatan, toplumun saygı duyduğu klasik ve kalıplara sıkışmış bir din alimiydi. Ancak Şems-i Tebrîzî ile karşılaşması ve ardından yaşadığı büyük kayıp acısı, onun hayatındaki o büyük sarsıcı "pota" oldu.

Demir veya altın gibi sert madenler, doğadan ilk çıkarıldıklarında saf değillerdir; içlerinde değersiz taşlar ve topraklar barındırırlar. Bu madenleri şekillendirilebilir ve değerli hale getirmek için "pota" adı verilen çok yüksek ısılı bir kaba koyup eritirler. Maden o yüksek ısıda erir, pisliklerinden arınır ve tamamen saf, yepyeni bir şekle bürünür.

Bunun gibi insanı da ruhen ve zihnen "yüksek ısıda eriten" ağır hayat deneyimleri vardır. Bunlar normal zorluklar değil, insanın kimliğini kökten sarsan olaylardır.

Mevlânâ, yaşadığı bu krizle eski kimliğini tamamen eritti. Kendini şiirle, musikiyle, semayla ve evrensel aşkla ifade eden; sınırları ve çağları aşan bir gönül liderine dönüştü. Bugün dünyayı hâlâ sarıp sarmalayan o kucaklayıcı vizyon, onun ikinci doğumunun bir eseridir.

Mevlânâ’nın dillere destan olan bu felsefesi, aslında Warren Bennis’in bahsettiği "kendini gerçekleştirme ve yeniden inşa etme" sürecinin üç aşamalı mükemmel bir formülüdür:

Sonuç olarak; hayatı sadece tüketerek "bir kere doğanlardan" olmak ya da acılardan bir vizyon çıkarıp "ikinci kez doğarak" insanlığa bir zafer armağan etmek tamamen bizim elimizdedir.

Mevlânâ gibi liderler, yanmayı göze alıp kendi hayatının yazarı olanların, yüzyıllar sonra bile dünyayı aydınlatmaya devam edebileceğinin en büyük kanıtıdır.