Kolesterol ve metabolik sendrom kalp damar riskini artırır. Akdeniz diyeti uygulayın, işlenmiş gıdalardan kaçının; hareket, uyku ve az yemeyi ihmal etmeyin.
Kolesterol önemi kalp damar hastalıklarının sebebi olmasıdır. Kalp damar hastalıkları ile kolesterol arasında doğrusal ilişki vardır, yani kolesterol ne kadar yüksekse o kadar kalp damar hastalığı olma riskiniz artar. Tedavi veya yaşam tazı değişikliği ile ne kadar düşürürseniz o kadar azalır. Yüzden fazla araştırmayla bu durum kanıtlanmıştır. Bu şu demek değildir, kalp damar hastalığının tek nedeni kolesteroldür.
En önemli kalp damar hastalığı nedeni, “Metabolik Sendrom” denilen beş bozukluğun birlikte olduğu bir durumdur. Bunlar göbek yağlanması, kan şekeri yüksekliği (prediyabet, diyabet), yüksek trigliserit, düşük LDL kolesterolü ve hipertansiyondur. Bu beş kardeş genellikle hep birlikte gelirler, biri varsa diğerini çağırır.
Diğer önemli nedenler, ki bunlar aynı zamanda metabolik sendrom nedenidir. Genetik ve ailesel nedenler, bunların çok az bir kısmı tek gene bağlıdır, çoğu çok gene bağımlıdır. Beslenme tarzı ve yaşam tarzı ile bu riski azaltmak veya yok etmek mümkündür. Diğerleri diyabet, hipertansiyon, kolesterol yüksekliği, düşük fiziksel aktivite, kötü beslenme, obezite, sigara, vücutta inflamasyona yol açan durumlar (romatizmal hastalıklar, enfeksiyonlar, kanser vb.) ve yaşlanmadır.
Yukarıda saydığımız kalp damar hastalığı nedenleri aynı zamanda kolesterol yüksekliği nedenidir. Bunun dışında böbrek yetmezliği, nefrotik sendrom, hipotiroidi (guatr bezinin az çalışması), bazı ilaçlar (beta blokörler, tiyazidler, antiviraller, antipsikotikler), östrojenlerde (doğum kontrol ilaçları, gebelik) kolesterol yüksekliği yapar.
Genlerimiz kaderimiz, değiştiremeyiz. Ancak bu genlerin aktifleşmesini veya etkisini azaltabiliriz. Bunu yapmanın tek yolu var, düzgün bir beslenme, egzersiz ve kötü alışkanlıklardan kaçınmaktır.
Eğer hipertansiyon, diyabet, hiperlipidemi oluştuysa ve bunu yaşam tarzı değişikliği ile düzeltemiyorsak, tedavisi için mutlaka ilaç kullanmak gerekiyor. Şöyle ki hipertansiyonun, diyabetin, kolesterolün kontrol altında olmaması başka bir sürü hastalığa davet etmesi yanında kalp krizi ve felçlere de neden oluyor.
Peki nasıl beslenelim. İşlenmiş gıdaları yani sucuk, salam gibi etler, bisküvi, şekerleme, gazozlar, kolalar vb. şekerli içecekler, hazır yemekler, kepeksiz ekmek vb. yiyecekleri yemeyeceğiz. Yağsız etleri tercih edeceğiz. Haftada 1-2 porsiyon balık tüketeceğiz. Protein kaynağı olarak daha çok baklagilleri tercih edeceğiz, öğünlerimizin ekseriyeti sebze ve baklagillerden oluşacak. Doğmuş yağları (tereyağı, yağlı peynir, kuyruk yağı, palm yağını azaltacağız. Tuzu azaltacağız, duruma göre tamamen tuzsuz yiyeceğiz. Bunun için kısaca Akdeniz diyeti denilen diyet en uygunu gibi görülüyor. Amerikalılar bunu DASH diyeti diye kendi kültürlerine uyarlamışlar. Size uygun diyeti uzman diyetisyenlerle danışarak ayarlayabilirsiniz.
Son olarak “yumurta yiyelim mi” sorusunu cevabını arayalım. Kolesterolün çoğunun vücudumuzda üretildiğini, yiyeceklerle kolesterol seviyesinin az etkilendiğiniz belirtmiştim. Bu nedenle ailevi hiperlipideminiz varsa ve ilaçlarla kontrol edilemiyor veya zor düşürülebiliyorsa yumurta gibi doğmuş yağları içeren besinleri (yağlı etler ve balıkları) tüketimini çok azaltmanız daha doğru olabilir. Ben şahsi görüşüm yumurta gibi süper besinin yerine diğerlerini çok azaltmaktır. Yani haftada 3-4 yumurta yiyebilirsiniz. Sağlıklı gençlerin ve ergenlerin günde iki yumurta yemesinin zararı olmaz. Yine kap damar hastalığı, kolesterolü, diyabeti, hipertansiyonu yoksa yaşlılarında kas kaybını önlemek için günde en az bir iki yumurta yemesi öneriliyor. Eğer kalp damar hastalığı veya bileşeni varsa günde bir yumurtanın zararı olmaz.
Son olarak direnç egzersizlerini de içeren hareketli yaşam, iyi düzenli uyku, stressiz yaşamı da ihmal etmeyelim, az yiyelim, iştahımız varken sofradan kalkalım.
