1. Kalpler Allah’tan uzaklaştıkça sınırlar silinir:
İnsan, Rabbiyle bağını zayıflattığında neyin doğru neyin yanlış olduğu bulanıklaşır.
“Hayır! Onların kalpleri kazandıkları günahlar sebebiyle pas tutmuştur.”
(Mutaffifîn 83/14)
Kalbi paslanan insan, kötülüğü çirkin görmez hâle gelir.
2. Günah normalleştiğinde utanma duygusu kaybolur
Resûlullah buyurur:
“Haya imandandır.” (Buhârî, Müslim)
Haya gidince iman zayıflar; iman zayıflayınca ahlâk çöker.
Bugün günahın gizlisi değil, açığı övülür hâle geldi.
3. Nefis ilahlaştırıldığında hakikat terk edilir
Kur’an sorar:
“Hevâsını ilah edinen kimseyi gördün mü?”
(Câsiye 45/23)
İnsan arzularını ölçü yaptığında, ahlâk yük gibi gelir.
4. Helâl zor, haram kolay gösterildi:
İmam Gazâlî der ki:
“Haramın süslendiği bir çağda, helâli korumak sabır ister.”
Bugün sabır değil hız, edep değil haz yüceltiliyor.
5. İlmin yerini bilgi kırıntıları aldı:
Çok şey bilen ama az anlayan bir nesil oluştu.
İbn Mes‘ûd (r.a.) şöyle der:
“İnsanlar âlimleri kaybedip cahilleri lider edindiklerinde helâk olurlar.”
Cehalet ahlâksızlığın zeminidir.
6. Günah küçük görülmeye başlandı:
Resûlullah ﷺ buyurur:
“Mü’min günahını başının üzerinde duracak bir dağ gibi görür.”
(Buhârî)
Günah hafif görülürse kalp ağırlaşır.
7. Mahremiyet kayboldu, teşhir arttı:
Kur’an uyarır:
“Zinaya yaklaşmayın.”
(İsrâ 17/32)
Yaklaşmak bile yasakken, bugün davet edilir hâle geldi.
8. Ahiret unutulunca dünya putlaştırıldı
İbn Haldun der ki:
“Bir toplum lüks ve hazza daldığında çöküş başlar.”
Ahiret bilinci yoksa ahlâk uzun süre ayakta kalamaz.
9. Kalpler zikirle değil gürültüyle doldu:
“Kalpler ancak Allah’ı anmakla huzur bulur.”
(Ra‘d 13/28)
Huzuru kaybeden insan, yanlış yollarda teselli arar.
10. Islah yerine yargılama çoğaldı:
Ahlâk nasihatle yaşar, zorlamayla değil.
Mevlânâ der ki:
“Karanlığa sövmek yerine bir mum yak.”
Islah edilmeyen toplum, çürümeye mahkûmdur.
Ahlaksızlık bir anda artmaz;
önce kalp susar,
sonra vicdan yorulur,
en sonunda günah konuşur.
Ama her çağda bir çıkış yolu vardır:
Tövbe, ilim, haya ve Allah’a dönüş.
Zekeriya EFİLOĞLU
Eğitimci-Yazar